Pierwszy film puszczam trochę testowo (taki pilot). Jeśli się przyjmie – powstaną następne. Tymczasem cały „sezon 1″ będzie zawierał trzy zestawy po 5 filmów dotyczących oprogramowania, którego używam: Adobe Connect, Spreed i Webex.

Są to materiały typowo poradnikowe, więc polecam w połączeniu ze świetnymi testami Marty Eichstaedt – również w formie wideo.

Często zajmujemy się tym jak przykuć uwagę uczestników webcastów i utrzymać ją do końca. Pisaliśmy o tym już nie raz. Tym razem jednak zadanie wydaje się ambitniejsze, bo uczestnik, nawet gdy chce się zaangażować i w pełni uczestniczyć w przekazie, może mieć poważny problem. Przyjrzyjmy się modelowi odbiorcy takiego webcastu.

Przede wszystkim nasz Obiekt (nazwijmy tak użytkownika czy też uczestnika szkolenia) nie może dać się nakryć na robieniu w pracy tego, co z pracą związane nie jest. To podstawowa zasada, więc wszelkie Facebooki, Demotywatory, Pudelki, a nawet względnie bezpieczne serwisy typu tvn24.pl muszą być sprytnie ukryte. Najlepiej jeśli Obiekt usytuowany jest w Biurze w pewnej odległości od swojego Przełożonego. Wtedy ryzyko nakrycia na czynnościach niedozwolonych spada. Liczy się też oczywiście kąt tego usytuowania. Przełożony może siedzieć pół metra obok, byle nie był w stanie zajrzeć w monitor. Niedozwolone treści najlepiej przykryć programem pocztowym, choć zawsze istnieje ryzyko, że coś się wyda.

Jakiej pracy szukać, aby móc spokojnie uczestniczyć w webcastach? Najlepiej coś kreatywnego. Doskonałym rozwiązaniem jest specjalista w kreatywnej i trudno mierzalnej dziedzinie, pracujący w zespole o szerokich kompetencjach (wtedy przełożony często wie minimum niezbędne do zarządzania takim człowiekiem, ale nie jest w stanie dokładnie go kontrolować). Szef, który zna się na wszystkim, ale w niczym nie jest specjalistą jest najłatwiejszy do zmanipulowania. Przykładowo może to być grafik www. Pewnych procesów twórczych, przynajmniej w teorii, nie da się przyspieszyć. I mamy idealne środowisko dla webcastu.

Odwiecznym problemem pozostaje, jak zwykle, interakcja. O ile rozmowy na czacie podczas webinara jeszcze umkną uwadze kolegów z pracy czy Przełożonego, tak konwersacja z użyciem głosu jest mało wygodna. Już samo odbieranie przekazu głosowego nie jest proste. Niektórzy specjaliści mają jednak ułatwione zadanie – szef pozwala słuchać muzyki za pomocą słuchawek, bo to pozwala się lepiej skupić. Przynajmniej w teorii. To częściowo rozwiązuje problem, choć mówić dalej się nie da.

Inny, typowo biurowy problem, to możliwość stałego zaangażowania się w webcast. Zawsze bowiem w pracy znajdzie się jakiś powód, aby przerwać Obiektowi rozkoszowanie się webinarem. I co poradzisz? Chcący czy nie musisz na chwilę zdjąć słuchawki, wejść w interakcję z pracownikiem, albo co gorsza klientem, rozwiązać problem lub przynajmniej przesunąć rozwiązanie na odpowiednią porę. Najlepszym zajmuje to mniej niż 30 sekund, ale w dalszym ciągu to 30 sekund przerwy w webcaście. Dlatego apeluję do prowadzących webinary: wybierajcie aplikacje, które umożliwiają wam nagrywanie sesji i udostępnienie jej uczestnikom! No i oczywiście korzystajcie z tych funkcji.

Co jeśli problemu nie da się rozwiązać szybko? W części fachów, jak na przykład programista, web developer, księgowy zawsze można powiedzieć: „To grubsza sprawa. Rozwiązanie twojego problemu wymaga czasu. Daj mi dwie godziny”. Przedstawiciele mniej wygodnych zawodów są w trudniejszej sytuacji, ale zawsze można postawić na siłę asertywności i wypalić „Mam spotkanie, oddzwonię później”. Webcast to forma spotkania, więc i grzech kłamstwa jakby mniejszego kalibru.

Prawdziwi wirtuozi bumelowania, którzy osiągnęli już status weterana i doskonale wiedzą jak w pracy zagina się czasoprzestrzeń, mogą spróbować niebezpiecznej metody pozornego otwarcia. Nie ukrywają przed Przełożonym swoich planów związanych z udziałem w webcaście, a jedynie, przy wykorzystaniu odpowiednich środków retorycznych, podnoszą własne lenistwo do rangi rozwoju zawodowego. Nie ma przecież lepszej okazji do zwiększenia swoich kompetencji, niż udział w szkoleniach. A tu Obiekt, zasłużony pracownik, sam znalazł sobie takowe. W dodatku: bezpłatne, nie trzeba nigdzie jechać, nawet z biura wychodzić nie trzeba. A amerykańskie badania oczywiście niezmiennie pokazują jak zwiększa się wpływ nowoczesnych form na rozwój organizacji.

Prowadzący webcast, świadomy, że po drugiej stronie siedzą Obiekty wie, że chwilowa dekoncentracja pojedynczych przypadków nie jest problemem i nie ma się co zrażać. Na pewno słuchają uważnie, chętnie dyskutują na czacie, ale  czasem trzeba w pracy popracować. Więc jeśli na ankietę podczas webinara odpowiedziała zaledwie połowa Obiektów, nie martwmy się – druga połowa na pewno by chciała.

No i w ten sposób z poradnika dla prowadzących webcasty zrobiła się instrukcja kreatywnego obijania się w pracy. Najważniejsze, że w dobrym, webcastowym stylu: nowocześnie i treściwie.

***

A więcej na temat kreatywnego spędzania czasu w pracy można przeczytać w Newsweek Polska 13/11 – „Co Polacy robią w pracy?”.

Polecam też inne teksty z magazynu. Artykuł Marty na stronach 46-50.

[youtubegallery]

[/youtubegallery]

Mając do czynienia z sytuacją, gdy podczas spotkania wszyscy, albo prawie wszyscy jego uczestnicy będą zabierać głos, coś prezentować czy prowadzić dyskusję, możemy mieć tylko nadzieję, że znajdziemy się w grupie doświadczonych użytkowników narzędzi webcast. Niestety, z reguły tak nie jest. Już sam poziom znajomości aplikacji staje się problemem, gdy okazuje się, że jednych słychać lepiej, innych gorzej, jeszcze innych wcale, a ktoś z kolei nie słyszy nas, choć sam jest doskonale słyszany.

W klasycznym webinarze, gdy osoba prowadząca mówi do uczestników i komunikacja głosowa odbywa się w jednym kierunku, problem jest zazwyczaj niezauważalny. Słuchacze ustawiają poziom swoich głośników/słuchawek do poziomu jednej osoby mówiącej. Przy ograniczonej interakcji nawet problem opóźnień w transmisji głosu staje się mało uciążliwy.

Komputer – machina tajemna

Pierwszym problemem jest ograniczona umiejętność obsługi komputera. W czasach, gdy każdy wpisuje w CV, że komputer nie jest mu obcy, doskonale zna pakiety biurowe, a Internet nie ma dla niego tajemnic, jest to dosyć zastanawiające. Często znajomość komputera ogranicza się do podstawowych czynności, obsługa pakietów biurowych oznacza umiejętność sklecenia paru akapitów w edytorze tekstu, a Internet to Facebook i wyszukiwarka Google.

Gdy więc dochodzi do konieczności podłączenia do komputera słuchawek z mikrofonem, robią się problemy. O ile same słuchawki to prosta sprawa, ograniczająca się do wetknięcia zielonej wtyczki w zielone gniazdo (choć złośliwi producenci sprzętu często rezygnują z tych oznaczeń), to mikrofon stanowi istotną barierę. Nie wystarczy umieszczenie różowej wtyczki w różowym gnieździe. Mikrofon trzeba jeszcze włączyć w ustawieniach karty dźwiękowej, dostosować jego poziom do realnych potrzeb słuchaczy. Uczestnicząc w spotkaniu nie mam ochoty ani wytężać nadmiernie słuchu, aby cokolwiek zrozumieć, ani tym bardziej  słuchać przesterowanych pisków.

Spora część osób jest również przekonana, że skoro technika rozwinęła się już tak bardzo, że najgorszy nawet komputer przenośny ma wbudowane głośniki, a te średniej klasy również mikrofon, to nie ma powodu, aby dodatkowo męczyć się z zewnętrznymi urządzeniami. W trakcie rozmowy kilku osób mamy więc piękny efekt sprzężenia zwrotnego, który irytuje i nie pozwala skupić się na meritum sprawy, czyli temacie spotkania. Bo przecież po to ułatwiamy sobie życie spotykając się w sieci, aby pewne sprawy załatwić.

Może przez telefon?

Komunikacja głosowa za pomocą Internetu jest wygodna i darmowa, jeśli tylko odpowiednio przygotujemy sprzęt i przetestujemy ustawienia. Jednak w niektórych wypadkach należy zastanowić się, czy nie lepiej byłoby skorzystać z klastycznego telefonu w formie telekonferencji. Rozwiązanie jest banalnie proste. Każdy z uczestników dzwoni na numer konferencyjny, loguje się za pomocą przyznanego przez system PIN-u i gotowe. Każdy może rozmawiać z każdym. Jakość dźwięku jest „telefoniczna”, więc nawet jeśli nie jest to Dolby Surround 5.1, to przynajmniej nie ma zakłóceń, opóźnień i innych problemów. No i wybrać numer potrafi każdy.

Niestety, w Polsce te rozwiązania są mało popularne. W latach 90. mieliśmy za mało czasu, aby nauczyć się tej formy komunikacji, a później wyparł ją VoIP. Sytuacja trochę podobna jak w przypadku pagerów, urządzeń kojarzących się z każdym amerykańskim serialem o lekarzach. Na tyle szybko pojawiły się telefony komórkowe, że pager nie zrobił w Polsce żadnej kariery, choć to pożyteczne urządzenie.

O ile więc możemy znaleźć sporo darmowych telekonferencji, to w dalszym ciągu płacimy za połączenie telefoniczne. Przy większych grupach może to być zupełnie nieopłacalne, choć w Europie Zachodniej i USA telekonferencje wykorzystuje się nawet do dużych webinarów.

Niemniej jednak część osób, które szkolę w zakresie używania aplikacji webcast w biznesie świadomie wybiera słuchawkę telefoniczną zamiast słuchawek komputerowych, bo wiedzą, że to rozwiązanie jest dużo łatwiejsze dla ich klientów.

Może szybki test?

Skoro już programiści przygotowujący aplikacje do spotkań on-line natrudzili się i udostępnili nam mini-aplikacje sprawdzające nasz komputer pod kątem kompatybilności z oprogramowaniem webcast, warto ich pracę docenić. Każdy większy producent udostępnia link, na który możemy kliknąć przed spotkaniem. System sprawdzi, czy zainstalowane są odpowiednie składniki (np. Flash), oraz czy nasze połączenie z siecią spełnia wymagania techniczne (nie chodzi tylko o prędkość, ale i o dostępność portów czy stabilność połączenia).

Aplikacja taka nie sprawdzi naszych słuchawek, ale warto poszukać głębiej. Często sam program do webcastów ma coś w stylu „kreatora audio”, który pozwoli ustawić dźwięk i przetestować go bez znajomości ustawień karty dźwiękowej. Z tych narzędzi na pewno warto skorzystać.

Co warto zrobić przed?

Przetestujemy aplikację webcast której będziemy używać. Jeśli zostaliśmy zaproszeni na spotkanie, to warto sprawdzić czy w mailu z zaproszeniem nie ma odnośnika do przetestowania naszego komputera. Jeśli nie ma – zgłośmy się z taką prośbą do administratora spotkania. Na pięć minut przed webcastem będzie już za późno.

Jeśli sami organizujemy webcast – jasno informujmy jego uczestników jakie są wymagania. Nie wystarczy nadmienić gdzieś na marginesie, że potrzebne będą słuchawki z mikrofonem, bo część osób może tego nie zauważyć. Zawsze też udostępniajmy link testowy, oraz jasno opisujmy procedury logowania się na spotkanie, szczególnie, gdy aplikacja nie posiada języka polskiego. Warto też udostępnić klasyczną infolinię/helpdesk, bo wiele problemów wynika z niezrozumienia lub braku doświadczenia naszych rozmówców i można je rozwiązać w kilka sekund.

Dobry organizator przygotuje rozwiązanie telekonferencyjne nawet, jeśli nie chce z niego korzystać. Oczywiście trudno na kilka minut przed spotkaniem wszystko zmieniać, ale nigdy nie wiemy, kiedy zawiedzie na VoIP, więc zawsze trzeba mieć jakiegoś asa w rękawie.

Porada dla prowadzących: warto poświęcić minutę na początku spotkania, aby wyjaśnić gdzie w aplikacji znajdują się kluczowe narzędzia, aby uczestnicy wiedzieli jak mają zgłaszać chęć zabrania głosu czy jak korzystać z czatu.

I znowu na koniec banalna rada: ćwiczmy! Większość aplikacji jest do siebie podobna i mając jako takie doświadczenie szybko nauczymy się sobie radzić w trudnych sytuacjach. Pamiętajmy, że osoba prowadząca spotkanie nie będzie wiedziała dlaczego nasz głos jest słabo słyszalny. Zasugeruje pewnie, że mikrofon powinien być bardziej wzmocniony, ale co nam to pomoże, jeśli nie wiemy jak go ustawić?

Tym razem nagranie zrealizował łódzki eDialog. Jak zwykle udostępniamy je również na stronie projektu How to webcast.

Autor wystąpienia, Jaroslav Cech, dokonał krótkiej charakterystyki projektu. Następnie przedstawił najczęściej spotykane oczekiwania i obawy związane z realizacją projektu, pojawiające się zazwyczaj przed jego rozpoczęciem. Poprzez prezentację szkolenia onlie podzielił się doświadczeniami z realizacji projektu, zaprezentował wyniki ewaluacji projektu, zalety i wady realizacji szkoleń w małych i dużych grupach oraz wykorzystane narzędzia online.

Więcej o działalności naszego partnera tutaj: http://redesign.celn.cz/. A Państwa zapraszam do oglądania:

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=EWakeRlTKTU]

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=Wp7eVPwVWlA]

Materiał można zobaczyć na moim kanale YouTube i bezpośrednio tutaj:

Część I

Część II

Część III

Więcej o autorce na jej świetnym blogu: http://martaeichelearning.wordpress.com/

Wyjaśnię już na wstępie, że pisząc o „specjalistach” mam na myśli wszystkie te osoby, które wykonują profesjonalnie swoje czynności zawodowe, a ich profesja w pewnym przynajmniej stopniu opiera się o kontakt z drugim człowiekiem: klientem, uczniem, partnerem biznesowym. Nie mam na myśli jedynie trenerów biznesu, ale również konsultantów, sprzedawców, telemarketerów, specjalistów robiących badania rynku itd.

Zjawisko webcastingu obrosło w kilka mitów, które powodują nieporozumienia, a w rezultacie strach. Oczywiście strach przed nieznanym jest charakterystycznym uczuciem, które towarzyszy człowiekowi przy każdej zmianie – zawodowej czy osobistej, ale (szczególnie na polu zawodowym) nie należy mu się poddawać. Jednak żeby pokonać obawy musimy najpierw wiedzieć czego się boimy. Oto kilka kwestii dotyczących webcastingu:

Nie zastąpi prawdziwego spotkania. Sprzedawcy mówią czasem: „spotkanie on-line nie zastąpi prawdziwego spotkania z klientem”. Pytam zatem: „A rozmowa telefoniczna zastąpi? A używa Pan/Pani telefonu do kontaktu z klientami?”. Oczywiście, że używa, bo to tani i skuteczny sposób, aby porozumieć się z dużą liczbą klientów praktycznie w każdym miejscu i czasie. Przecież telefon daje dużo mniejsze możliwości komunikacyjne, niż pierwsza lepsza aplikacja webcast (przy czym zgadzam się, że z telefonu możemy korzystać w dużo większej ilości miejsc i okoliczności, a webcast wymaga połączenia z Internetem i dostępu do komputera).

Oczywiście, że webcast nie jest prawdziwym spotkaniem twarzą w twarz, ale przy odpowiednim wykorzystaniu dostępnych narzędzi daje pewną namiastkę takiego spotkania. Mamy możliwość rozmowy, zobaczenia siebie za pośrednictwem kamery, wymiany dokumentów, wspólnego przeglądania plików czy zasobów sieci WWW, pracy zespołowej.  Przy tym koszt podróży nie wiąże się z przejazdem z miasta A do miasta B, lecz ze zrobieniem kilku kroków w kierunku własnego biurka i włączeniem komputera. Realizując projekt „How to webcast” mieliśmy partnerów z Litwy, Czech i Wielkiej Brytanii. Gdyby nie regularne spotkania webcast nasza współpraca w ogóle nie byłaby możliwa.

Wyobraźcie sobie zatem, że delegujecie swojego sprzedawcę na spotkanie z klientem. Siedziba waszej firmy mieści się w Gdańsku, a klient jest z Warszawy. Najpierw 6 godzin w pociągu, następnie dwugodzinne spotkanie i kolejne 6 godzin w podróży powrotnej. W alternatywie macie posadzić  tegoż sprzedawcę przed komputerem na półtorej godziny.

Nie każdą sprawę da się załatwić przed ekranem monitora (np. ciężko mi sobie wyobrazić, że negocjujemy w ten sposób ważny kontrakt), jednak często bywa tak, że po jednym czy dwóch kluczowych spotkaniach następuje cała seria spotkań roboczych, których koszt i czasochłonność naświetliłem w poprzednim akapicie.

Trudna obsługa aplikacji. Dla wielu osób programy do prowadzenia spotkań on-line nie przypominają żadnej z dotychczas znanych im aplikacji. W pierwszym odruchu może się więc wydawać, że są trudne w obsłudze czy konfiguracji. W rzeczywistości również twórcy tych aplikacji zwracają uwagę na ich użyteczność i przyjazność w stosunku do użytkownika. W większości przypadków wystarczy jedynie krótki trening i sami możemy stać się trenerami webcast. Oczywiście w pełni nauczymy się korzystać z aplikacji dopiero po kilku czy kilkunastu dłuższych próbach, ale śmiem twierdzić, że opanowanie pierwszego lepszego programu do spotkań on-line zajmuje mniej czasu i wymaga mniejszej wiedzy, niż dobre opanowania choćby pakietu Office, a przecież edytor tekstów czy arkusz kalkulacyjny w obecnych czasach nie powinien być dla nas niczym nowym.

Instalacja oprogramowania. Większość aplikacji webcast nie wymaga instalacji żadnego dodatkowego oprogramowania, dlatego nie musimy obawiać się, że nasi klienci czy uczniowie będą zmuszeni wykonywać jakiekolwiek dodatkowe czynności. Ma to przewagę choćby nad popularnymi komunikatorami internetowymi, że w przypadku webcastu uczestnik zaproszony na spotkanie nie musi niczego ściąga, instalować, zakładać konta w serwisie, zapamiętywać hasło czy login.

Dostęp do aplikacji odbywa się przez okno przeglądarki (nie ma w zasadzie znaczenia czy jest to IE, Firefox, Opera, Chrome czy jeszcze inna). W  większości wypadków nie ma też znaczenia system operacyjny. Uczestnik spotkania dostaje link na który klika i całe spotkanie odbywa się w oknie przeglądarki. Wymagane jest posiadania standardowych (i darmowych) składników systemowych, jak Flash czy Java. To jednak nie jest problemem, bo każdy sprawny komputer ma te elementy zainstalowane.

Problemy techniczne. Zdarzają się – a jakże. Jednak bardzo sporadycznie i – choć nie robiłem badań, to wydaje mi się, że częściej zdarzają się przerwane rozmowy telefoniczne („Przepraszam, dzwoniłem przed chwilą, ale coś nas rozłączyło…”), niż awarie oprogramowania webcast.

Oczywiście, tutaj również najważniejsze jest doświadczenie, bo z reguły jeśli coś zawodzi to nie jest to aplikacja, ale człowiek ją obsługujący. Podstawowa wiedza o tym jak podłączyć mikrofon czy kamerę każdy powinien posiadać i pogłębiać ją wraz z doświadczeniem.

Wysokie koszty. Ceny aplikacji sięgają górnej granicy ok. 200 PLN miesięcznie. Dolna granica to… 0 PLN. Tak, tak – istnieją (i ciągle powstają) darmowe programy do webcastów lub takie, które posiadają darmową wersję w ograniczonym zakresie. Oczywiście, najlepsze programy są płatne, ale najczęściej do spotkań on-line nie potrzebne są bardzo rozbudowane aplikacje. Jeśli zaś zdecydujemy się na zakup opcji komercyjnej to warto pamiętać, że w każdej chwili możemy zrezygnować, nie ponosząc dodatkowych kosztów.

W dokonaniu wyboru pomoże fakt, że większość programów posiada ograniczoną czasowo wersję testową, a co za tym idzie, możemy zupełnie za darmo sprawdzić nawet najdroższe opcje.

Kto mnie tego nauczy? Jeśli nie zależy Ci na czasie, to nauczysz się sam. Jeśli nie chcesz wyważać otwartych drzwi to zapraszam częściej na mój blog. W Polsce i zagranicą jest sporo specjalistów  w tej dziedzinie. Warto śledzić ich blogi, bo to spora dawka wiedzy zupełnie za darmo. No i warto ćwiczyć!

Webcast… to nienaturalne. Jasne, że to nienaturalne! Podobnie jak mówienia do kawałka plastiku z wystającą antenką, siedzenie 8 godzin dziennie przed komputerem czy spożywania wysokoprzetworzonej żywności. To jednak nie przeszkadza nam odkrywać nowe możliwości przed ludźmi i wykorzystywać te wynalazki dla własnego rozwoju.

W najbliższym czasie udostępnimy również kolejne nagrania, rozpoczynając od ścieżki trenerskiej, w której oprócz nas udział wzięli Marta Eichstaedt (Dialogue Unlimited) i Adam Chmielewski (Uniwersytet Marii Curie Skłodowskiej). Wszystkie materiały są dostępne również na stronie stronie projektu How to webcast. Materiał został zarejestrowany przez Multiscreen.tv, a zmontowany przez Fundację Obserwatorium Zarządzania. Ze względów technicznych podzieliłem go na 4 części. Zapraszam do oglądania i komentowania.

Część I:

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=CvcJjmfSaT4]

Część II:

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=E3wecAGYXHw]

Część III:

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=Kqxnmxb9lKE]

Część IV:

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=CxsQyODpJ2k]

Następną prelekcją, którą udostępnię w przyszłym tygodniu będzie „Zdobądź i utrzymaj uwagę uczestników webinarów i warsztatów online” - Marta Eichstaedt

Nic z tych rzeczy. Roger po prostu jest wrogiem jakichkolwiek szablonów. Postanowiłem zastanowić się nad tym przez chwilę i muszę przyznać, że w takim podejściu widzę wiele plusów.

Przede wszystkim szablon jest czymś z definicji ustalonym i przygotowanym, a więc przewidywalnym. Nawet bardzo atrakcyjny format, aby był szablonem, musi posiadać stale powtarzane treści, a więc staje się coraz nudniejszy w odbiorze wraz z każdym kolejnym slajdem. Gdy go nie ma, autor musi „walczyć” o uwagę odbiorcy treścią merytoryczną, a nie formą. Dostaje dużo większą możliwość angażowania uczestników webcastu, ale też musi umieć z niej skorzystać.

Z drugiej strony, szablon daje poczucie pewnego ułożenia i organizacji. Pozwala utrzymać jednakowy styl na wszystkich slajdach i może graficznie identyfikować autora. Jednak czy o to właśnie nam chodzi? Wydaje mi się, że nie.

Tworząc metodykę szkoleń webcast, zauważyliśmy jak wielkie znaczenie ma nie tylko tempo prezentacji, ale również mieszanie w niej różnych treści. Trenerzy czasem boją się zbytniego „folkloru” i świadomie rezygnują z dużej ilości grafiki na rzecz tekstu, co jest – moim zdaniem – błędem. Spójrzmy na dwa przykładowe slajdy z jednej z moich prezentacji.

W obu z nich wykorzystałem jakieś elementy szablonu (wymagany w tym danym przypadku znak Leonardo da Vinci, oraz niebieska belka). Jednak nie wniosły one nic szczególnego i nie miały żadnego wpływu na treść. W przypadku drugiego slajdu belka została wręcz przesłonięta przez zdjęcie. Gdybym z szablonu zrezygnował, moja prezentacja nic by na tym nie ucierpiała.

Z drugiej strony, rozumiem stanowisko organizatorów webcastów czy szkoleń tradycyjnych (sam nim byłem w przypadku wspomnianej na początku konferencji). Stawiane są przed nami pewne wymogi formalne, a dodatkowo jeśli webcast będzie emitowany na żądanie, to dobrze byłoby, aby identyfikacją graficzną pracował na swoich autorów.

Sprawy nie rozstrzygam, bo pewnie każdy trener ma trochę inne stanowisko, jednak bardzo zachęcam do eksperymentowania i porzucania sztywnych form.