Choć zwykłe kamery internetowe i w zupełności wystarczają do sprawnego przeprowadzenia webinaru, to postać trenera wyglądającego jak przypadkowo złapany klient czat-ruletki, może szkoleniu bardzo zaszkodzić. Co jednak zrobić, aby nieprofesjonalne warunki nie wyglądały zupełnie amatorsko? Niektórzy rezygnują z kamer, ja proponuję podjąć wyzwanie ulepszenia webcastu.

Pierwsza ważna rzecz, to Å›wiadomość, że kamera internetowa to nie jest szczyt możliwoÅ›ci, nawet jeÅ›li do transmisji webcastu używamy domowego peceta czy sÅ‚użbowego laptopa. Mimo, że jakość wielu webcamów jest zadowalajÄ…ca, to jednak zawsze znajdzie siÄ™ jakiÅ› feler. Przede wszystkim urzÄ…dzenia wbudowane w obudowy laptopów dajÄ… bardzo niekorzystny kÄ…t miÄ™dzy kamerÄ… a trenerem. Górna ramka nad matrycÄ… (bo tam z reguÅ‚y wbudowana jest kamera) znajduje siÄ™ zazwyczaj poniżej linii wzroku i jest nieco odchylona do tyÅ‚u. To sprawia, że prowadzÄ…cy wyglÄ…da jakby patrzyÅ‚ na uczestników z góry. Inna rzeczy to miniaturyzacja, która ogranicza wielkość komponentów, co w przypadku soczewek i matryc kamer przekÅ‚ada siÄ™ bezpoÅ›rednio na jakość. Bez wzglÄ™du na ilość megapikseli zasada jest prosta – mikroobiektyw = mikrojakość.

Aby polepszyć nieco obraz możemy skorzystać praktycznie z dowolnej kamery wideo – zarówno cyfrowej, jak i analogowej; na karty pamiÄ™ci, kasety czy z wbudowanym dyskiem twardym. Kluczem jest odpowiednie przeniesienie obrazu z kamery do komputera. Tu napotkamy na pierwszy problem. Jest bardzo prawdopodobne, że nasza kamera nie ma trybu zwanego webcam czy USB cam, czyli nie może pracować jako kamera internetowa. W niektórych modelach (hmm… nazwijmy je: turystycznych) taka funkcja jest, ale generalnie – czym lepsza kamera, tym mniejsza szansa, że po podÅ‚Ä…czeniu jej za pomocÄ… kabla USB do komputera wszystko zadziaÅ‚a od razu. Na pewno warto to sprawdzić zanim posuniemy siÄ™ do kroków opisanych w dalszej części. Nie musimy do tego celu uruchamiać aplikacji webcast, bowiem wystarczy nam każdy program obsÅ‚ugujÄ…cy kamery, np. Skype (NarzÄ™dzia -> Opcje -> Ustawienia wideo). Przy odrobinie szczęścia zobaczymy na ekranie swojÄ… zdziwionÄ…, a później uÅ›miechniÄ™tÄ… twarz. OczywiÅ›cie, jeÅ›li wczeÅ›niej wÅ‚Ä…czymy kamerÄ™. A co jeÅ›li to nie zadziaÅ‚a?

Czasem trzeba zastosować rozwiązanie bardziej przyziemne i wykorzystać dowolną kartę wideo (najlepiej na USB) jako łącznik między światem wideo a komputerem. Jak to działa? Kamera ma z pewnością wyjście pozwalające podłączyć ją np. do telewizora. Mogą to być końcówki typu cinch lub s-video. Oczywiście komputery z reguły nie mają takich wejść (nie mylić z wyjściami stosowanymi w niektórych kartach graficznych dzięki którym możemy podłączyć komputer do telewizora), stąd niezbędna będzie karta wideo.

Ci którzy zajmują się montażem wideo wiedzą, że dobra karta wideo, wyposażona w odpowiedniej jakości kodek sprzętowy, obsługująca wiele rodzajów sygnału i Bóg wie co jeszcze, to wydatek kilku tysięcy złotych. Nie wpadajmy jednak w panikę. Nam wystarczy proste urządzenie typu video grabber. Koszt nie powinien przekroczyć 100 zł, a jeśli już to nieznacznie. Po jego zainstalowaniu i podłączeniu kamery poprzez analogowe złącza w systemie powinno się pojawić nowe urządzenie wideo. Należy je wybrać jako domyślną kamerę i używać do transmisji obrazu zamiast kamery internetowej.

To takie proste? Niby tak, ale warto pamiÄ™tać, że różne aplikacje do webcastów majÄ… różne wymagania. Warto poczytać na stronie producenta czy takie rozwiÄ…zanie ma szansÄ™ siÄ™ sprawdzić (prawie na pewno nie bÄ™dzie kÅ‚opotu, ale zawsze warto dopytać). Poza tym pamiÄ™tajmy, że aplikacje do webinarów nie sÄ… typowym oprogramowaniem obsÅ‚ugujÄ…cym transmisjÄ™ wideo. PodÅ‚Ä…czenie kamery full HD (1920×1080) może skoÅ„czyć siÄ™ tym, że na ekranie zobaczymy obraz o trzy razy mniejszej rozdzielczoÅ›ci. Nie ma w tym nic dziwnego. Aplikacje takie jak Spreed, Webex czy Adobe Connect sÄ… optymalizowane pod kÄ…tem prowadzenia spotkaÅ„ z dużą iloÅ›ciÄ… interakcji. Nie mogÄ… wiÄ™c skupiać siÄ™ tylko na przesyÅ‚anie krystalicznie czystego wideo. W wÄ…skim paÅ›mie sieci musi siÄ™ jeszcze znaleźć miejsce na okno prezentacji, czat czy ankiety, no i oczywiÅ›cie gÅ‚os. JeÅ›li uprzemy siÄ™ nadawać sygnaÅ‚ w bardzo dużej rozdzielczoÅ›ci, to skutkiem ubocznym może być to, że nie każdy z naszych webinarzystów bÄ™dzie w stanie uczestniczyć w spotkaniu, bo nie możemy z góry zakÅ‚adać, że każdy w Polsce jest podÅ‚Ä…czony do Å›wiatÅ‚owodu.

Rozdzielczość 640×480 w zupeÅ‚noÅ›ci wystarcza, biorÄ…c pod uwagÄ™, że klastyczna rozdzielczość telewizyjna PAL to 720×576, a wiÄ™c niewiele wiÄ™cej. Do dziÅ› sygnaÅ‚ ten stanowi wiÄ™kszość przekazu telewizyjnego i przywykliÅ›my do niego nawet oglÄ…dajÄ…c go na 40-calowych telewizorach. Trener szkolenia webcast widziany na 15-calowej matrycy laptopa (i dzielÄ…c miejsce na ekranie z innymi komponentami webcast) nie musi być wcale wiÄ™kszy. Skupmy siÄ™ lepiej na tym co daje nam podÅ‚Ä…czenie kamery wideo do komputera.

Zewnętrzna kamera wideo to nie tylko duży obiektyw. To również możliwość dokładnego ustawienia parametrów obraz wprost w kamerze. Jeśli więc nasz sprzęt obsługuję ręczy balans bieli, ustawienie ostrości czy ekspozycję, możemy osiągnąć efekty dużo lepsze, niż w przypadku kamery internetowej. Oczywiście najlepiej sprawdza się tutaj kamera którą już mamy (np. prywatna kamera, którą do tej pory używaliśmy dla celów turystycznych), bo wydatki są wtedy znikome.

Problem, który siÄ™ pojawi prawie na pewno, to ustawienie kamery wzglÄ™dem prowadzÄ…cego. Tutaj przyda siÄ™ dobry, elastyczny statyw, dziÄ™ki któremu ustawimy kamerÄ™ precyzyjnie, jak najbliżej linii wzroku trenera. Idealnie byÅ‚oby móc schować jÄ… pod matrycÄ… ekranu monitora, ale to nie ten budżet i nie ta technika. Odpowiednio instruujÄ…c prowadzÄ…cego możemy uzyskać pewnÄ… kompensacjÄ™ tego problemu. Z teorii wiemy, że oko prowadzÄ…cego, miejsca na które patrzy (ekran) i obiektyw stanowiÄ… trzy punkty, które wyznaczajÄ… trójkÄ…t. Należy zrobić wszystko, aby kÄ…t miÄ™dzy miejscem patrzenia a obiektywem byÅ‚ jak najmniejszy. Idealnie (0 stopni) uzyskamy, gdy prowadzÄ…cy bÄ™dzie patrzyÅ‚ w kamerÄ™. Dobrym rozwiÄ…zaniem jest też oddalenie monitora i kamery od trenera. Czym dÅ‚uższy bÄ™dzie nasz trójkÄ…t, tym mniejszy bÄ™dzie kÄ…t. Tu oczywiÅ›cie natrafiamy na problem taki, że nie można 20-calowego monitora odsunąć na 5 metrów. To znaczy – można, ale szkolenie bÄ™dzie maÅ‚o udane. Generalnie, należy uczynić wszystko, żeby prowadzÄ…cy utrzymywaÅ‚ choć pozorny kontakt wzrokowy z uczestnikami (czyli z kamerÄ…). Zastosowane Å›rodki mogÄ… być dowolne. Z doÅ›wiadczenia wiem, że Å›wiadomość istnienia kamery u trenera daje najlepsze rezultaty. Zamiast gapić siÄ™ przez caÅ‚y czas w slajdy na swoim ekranie, powinien on utrzymywać kontakt wzrokowy z uczestnikami.

Światło

Przechodzimy do świecenia na obiekt. W zdecydowanej większości wypadków nie ma potrzeby wydawania kilku tysięcy na profesjonalne oświetlenie. Jeśli mamy pod ręką walizkę światła halogenowego (zwanego czasem światłem reporterskim, z racji częstego wykorzystywania takich lamp realizacjach telewizyjnych), to może się ona przydać. Tym bardziej przydadzą się lampy typu kino-flo, ale podejrzewam, że takich nie mamy. Zanim zaczniemy przeglądać cenniki producentów oświetlenia i szukać prawdziwych okazji na internetowych wyprzedażach, zastanówmy się, co tak naprawdę jest nam potrzebne. A do tego przyda się trochę teorii oświetlenia.

Po pierwsze musimy pamiÄ™tać, że nie można Å›wieci byle jak. Wszyscy zapewne wiemy jak kiepsko wychodzÄ… zdjÄ™cia robione aparatami z wbudowanÄ… lampÄ… bÅ‚yskowÄ…. Postaci siÄ™ nie tylko biaÅ‚e na twarzach, dziÄ™ki czerwonym oczom czÄ™sto przypominajÄ… albinosów, ale przede wszystkim – sÄ… zupeÅ‚nie pÅ‚askie. ProfesjonaliÅ›ci używajÄ… lamp, w których Å›wiatÅ‚o mona skierować w innÄ… stronÄ™ i zmiÄ™kczyć dyfuzorem. JeÅ›li wiÄ™c kiedyÅ› dziwiÅ‚ was widok fotoreportera, który miaÅ‚ lampÄ™ bÅ‚yskowÄ… ustawionÄ… na sufit czy Å›cianÄ™, to teraz już nie powinien. Zamiast uderzać ogromnym bÅ‚yskiem prosto w twarz, fotograf odbija Å›wiatÅ‚o wewnÄ…trz pomieszczenia i fotografowany obiekt jest oÅ›wietlony równomiernie. Co za tym idzie – przestaje być pÅ‚aski. Tak wiÄ™c zasada numer jeden: nie Å›wiecimy tylko z przodu! Wiem, że wiele osób widziaÅ‚o na mieÅ›cie reporterów telewizyjnych z maÅ‚Ä… lampÄ… na kamerze, która Å›wieciÅ‚a dokÅ‚adnie tak jak nie powinna, ale uwierzcie mi, że to kwestia oszczÄ™dnoÅ›ci czasu. JeÅ›li realizujemy wywiad z którego może 10 sekund zostanie użyte w serwisie informacyjnym, to szukanie zasilania, rozstawianie lamp, modelowanie w zupeÅ‚noÅ›ci siÄ™ nie opÅ‚aca. My nie idziemy na Å‚atwiznÄ™.

Gdy przyjmiemy zasadÄ™, że nie Å›wiecimy tylko z przodu, to naturalnym bÄ™dzie spostrzeżenie, że Å›wiecić musimy z boku. JeÅ›li mamy w domu trzy ruchome, w miarÄ™ równomierne źródÅ‚a Å›wiatÅ‚a i kogoÅ› do pomocy, a także możemy skorzystać z zaciemnionego pomieszczenia, proponujÄ™ zabawÄ™, która pozwoli w Å‚atwy sposób zrozumieć jak prawidÅ‚owe oÅ›wietlenie powinno wyglÄ…dać. Przyda siÄ™ też kamera na statywie podÅ‚Ä…czona do telewizora (aby mieć obraz tego co „widzi” kamera), ale nie jest to niezbÄ™dne.

Sadzamy naszego modela na krzeÅ›le. Aż do koÅ„ca eksperymentu powinien być nieruchomy. W tym momencie w podglÄ…dzie kamery nie powinniÅ›my widzieć nic, bo nie mamy wÅ‚Ä…czonego żadnego oÅ›wietlenia. PierwszÄ… lampÄ™ ustawiamy miÄ™dzy 30 a 60 stopni po jednej ze stron modela (zakÅ‚adamy, że kamera ustawiona na wprost miaÅ‚aby 0 stopni, a dokÅ‚adnie z boku – 90 stopni). JeÅ›li źródÅ‚o Å›wiatÅ‚a jest sÅ‚abe, podejdźmy bliżej. To bardzo ważny krok – wybierajÄ…c ustawienia Å›wiatÅ‚a musimy znaleźć tzw. rysunek, czyli naÅ›wietlić rysy twarzy. Ustawienie Å›wiatÅ‚a nieco w lewo, prawo, wyżej czy niżej sprawi, że model bÄ™dzie wesoÅ‚y, roztargniony, smutny czy zÅ‚owrogi w wyrazie twarzy. I to wÅ‚aÅ›nie tu wszystko siÄ™ zaczyna.

Po ustawieniu światła rysującego zauważymy, że obraz twarzy jest plastyczny, ale nieco za ostry. Charakterystyczne jest to, że nos rzuca duży cień. Po drugiej stronie osi postaci ustawiamy drugą lampę, którą nazywamy światłem wypełniającym. Może ona być nieco słabsza (ewentualnie bardziej oddalona), aby nie zniszczyć stworzonego wcześniej rysunku, a jedynie wypełnić cienie. Tutaj również przyda się trochę eksperymentowania. Gdy już jesteśmy pewni, że obraz w podglądzie kamery przedstawia naszego modela w taki sposób, jaki byśmy chcieli, możemy przejść do kroku ostatniego.

Trzecie światło ustawiamy za postacią, nieco z boku, aby nie było widoczne w kadrze. Jego zadaniem jest odcięcie modela od tła. Ten często niedoceniany element potrafi bardzo poprawić plastyczną jakość naszego kadru. Jeśli mamy jeszcze czas na eksperymenty, warto poćwiczyć z niewielką lamą doświetlającą oczy. Mówi się przecież, że oczy są zwierciadłem duszy, więc nie powinniśmy o nich zapominać.

Z grubsza wÅ‚aÅ›nie na tym polegaÅ‚a praca Janusza KamiÅ„skiego w oscarowym „Helikopterze w ogniu”. Bo to wÅ‚aÅ›nie jest esencja obrazu filmowego. Mimo, że operatorzy kojarzeni sÄ… z kamerami, to w profesjonalnych produkcjach filmowych niewiele majÄ… z nimi wspólnego. Ich zadaniem jest widzieć jak pokazać scenÄ™ i umiejÄ™tnie wszystko zaplanować i ustawić.

Najprostszy schemat oświetlenia wg powyższego modelu wygląda tak:

Tyle teorii, ale co w praktyce? Jeśli posiadamy dostęp do profesjonalnego lub półprofesjonalnego oświetlenia to najbardziej przydadzą nam się:

1. Zestaw reporterskich lamp halogenowych. SkÅ‚ada siÄ™ z reguÅ‚y z 2 lub 3 lamp na lekkich statywach, które można rozÅ‚ożyć do wysokoÅ›ci przekraczajÄ…cej 2 metry. Zasilane sÄ… żarnikami halogenowymi o mocy 300 lub 650 W (do wyboru, czasem też 800 a nawet 1000 W) o dowolnej temperaturze barwowej Å›wiecenia. CzÄ™sto wyposażone w tzw. wrota (metalowe – czarne bÄ…dź srebrne – pÅ‚yty ograniczajÄ…ce Å›wiecenie na boki) czy nakÅ‚adki zmiÄ™kczajÄ…ce (np. pierÅ›cieÅ„ z matowego szkÅ‚a. Można dodatkowo rozproszyć Å›wiatÅ‚o i zmniejszyć jego moc poprzez dodawanie specjalnych folii (przypominajÄ… trochÄ™ biaÅ‚Ä… kalkÄ™ technicznÄ…). Z zasady nie posiadajÄ… regulacji mocy Å›wiecenia.
2. Zestaw lamp typu kinoflo. SÄ… to sporej wielkoÅ›ci pÅ‚askie oprawki zawierajÄ…ce 2 lub 4 Å›wietlówki o dÅ‚ugoÅ›ci zazwyczaj ok. 40 cm. Z racji źródÅ‚a Å›wiatÅ‚a jest ono sporo sÅ‚absze, ale od razu odpowiednio rozproszone. Lepsze zestawy majÄ… wbudowanÄ… rÄ™cznÄ… regulacjÄ™ mocy Å›wiecenia (tzw. dimmer) a nawet możliwość sterowania za pomocÄ… konsolety (zÅ‚Ä…cze DMX), co przydaje siÄ™ w studiach telewizyjnych, gdzie podwieszane sÄ… pod sufitem i dostÄ™p do nich jest utrudniony. Wykorzystuje siÄ™ je w profesjonalnej produkcji telewizyjnej (szczególnie w studio) dosyć czÄ™sto, bo mimo sÅ‚abej mocy Å›wiecenia, zużywajÄ… bardzo maÅ‚o prÄ…du i – co bardzo ważne – emitujÄ… niewielkÄ… ilość ciepÅ‚a. Porównanie do lamp halogenowych jest takie jak żarówka energooszczÄ™dna vs. tradycyjna. Lampy te również majÄ… statywy, ale sÄ… mniej porÄ™czne ze wzglÄ™du na swojÄ… konstrukcjÄ™, wiÄ™c nie ma co nastawiać siÄ™ na zbyt czÄ™ste przenoszenie ich. Również zasilane sÄ… z tradycyjnej sieci 230V.

Tutaj katalog w zasadzie się zamyka. Większe oświetlenie, używane w szczególności w kinematografii nie sprawdzi się zupełnie, ale też zupełnie inne jest jego przeznaczenie. Czy można znaleźć jakiś środek zastępczy? Ci którzy sprawdzili ceny opisanych przeze mnie rozwiązań pewnie nie chcą wydawać kolejnych tysięcy złotych. Oczywiście, że można. W końcu chodzi o to, aby na obiekt skierować odpowiednie światło w odpowiedni sposób. O sposobie już sporo wiemy, a teraz światło. Jedną z cech profesjonalnego oświetlenia jest jego stała temperatura świecenia. Nie chodzi tu o stopnie Celsjusza, ale o temperaturę barwową światła wyrażaną w Kelvinach.

W sklepach dla fotografików można nabyć żarówki przypominajÄ…ce klasyczne Å›wietlówki kompaktowe używane w domach. SÄ… minimalnie wiÄ™ksze, trochÄ™ droższe, ale charakteryzujÄ… siÄ™ zdefiniowanÄ… staÅ‚Ä… temperaturÄ… Å›wiecenia. DziÄ™ki temu bÄ™dziemy mieli pewność, że kluczowe elementy obrazu sÄ… przetwarzane przez kamerÄ™ wÅ‚aÅ›ciwie. Nie oznacza to, że kamera sama dostosuje swoje ustawienia do źródÅ‚a Å›wiatÅ‚a. Aby w peÅ‚ni skorzystać z naszego zestawu oÅ›wietleniowego należy jeszcze ustawić balans bieli. Do tego bÄ™dzie nam potrzebna zwykÅ‚a biaÅ‚a kartka, która dla kamery bÄ™dzie wzorcem bieli. W wiÄ™kszoÅ›ci modeli kamer możemy balans bieli ustawić rÄ™cznie lub półautomatycznie. PamiÄ™tajcie, że wzorzec bieli (kartka) podczas ustawiania balansu powinna być oÅ›wietlona w taki sam sposób jak nasz trener. Ostatecznym testem bÄ™dzie spojrzenie na postać przez wizjer kamery lub ekran podglÄ…du – źle ustawiony balans widać przede wszystkim na skórze (jest ona zbyt blada lub zbyt czerwona, czasem ziemista). Chodź nam Å‚atwo przegapić taki detal, to biorÄ…c pod uwagÄ™ fakt, że sporo zainwestowaliÅ›my w sprzÄ™t i przygotowania, musimy też zadbać o ten element.

Choć żarówka fotograficzna jest wielokrotnie słabsza, niż lampa studyjna, to pamiętajmy, że produkuje ona też wielokrotnie mniej ciepła i możemy ją ustawić znacznie bliżej obiektu. Nie musimy więc inwestować w duże i energochłonne lampy. Można ją wkręcić w popularne gwinty E27, więc jak lampy możemy wykorzystać najtańsze kinkiety. Światło tego typu jest bardzo ładnie rozproszone, więc nie razi oświetloną osobę i nie wymaga stosowania dodatkowych filtrów. Oczywiście, jak z każdą świetlówką, również w tą należy się bardzo ostrożnie obchodzić, bo po przypadkowym uszkodzeniu wydobędą się z jej wnętrza niebezpieczne dla zdrowia gazy. A co wiem z własnego (i nie tylko doświadczenia): tam gdzie są lampy, tam są kable i które zawsze ktoś się potknie.

Ten niewielki tekst nie jest oczywiście kompletną teorią dotyczącą oświetlenia, a niektóre jego elementy mogą wydawać się zbyt zaawansowane jak na potrzeby webinaru. Warto jednak to przemyśleć, bo trochę teorii nie zaszkodzi, a każdy trener z pewnością znajdzie w szafie czy szufladzie kilka lampek, żarówek, stojaków z których wyczarować da się naprawdę wiele. A już na pewno więcej, niż ze standardowej kamery internetowej.

Studio telewizyjne oświetlone lampami typu kinoflo. (Zdjęcie ze strony producenta www.kinoflo.com)

Lampa reporterska z wrotami firmy Arri. (Zdjęcie ze strony producenta: www.arri.com)

Świetlówka kompaktowa o ekwiwalencie mocy 600W i temperaturze barwowej 5000K. (Zdjęcie ze strony dystrybutora: www.backdropsource.co.uk)